Europese petitie voor zorgverleners, voor recht op gezondheidszorg voor iedereen

In de meeste landen van de Europese Unie stuiten ongedocumenteerde en onverzekerbare migranten op problemen wanneer zij toegang tot gezondheidszorg proberen te krijgen. Deze problemen zijn vooral te wijten aan wetten die vergoeding van de zorg beperken of onmogelijk maken en aan de complexiteit van gezondheidssystemen. Ook de angst bij patiënten voor aangifte of arrestatie, het weigeren van zorg of discriminatie spelen een grote rol.

Deze situatie is in strijd met de beroepsnormen van de professionals werkzaam in de gezondheidszorg, die omschrijven dat elke persoon zonder enig onderscheid recht heeft op passende medische zorg. De normen benadrukken dat “artsen en andere personen of instanties die met zorgverlening te maken hebben, een gezamenlijke verantwoordelijkheid hebben om deze rechten te erkennen en te verdedigen. Wanneer patiënten door wetgeving, een regeringsmaatregel, een overheidsinstantie of een particuliere instelling deze rechten worden ontzegd, moeten artsen naar passende middelen zoeken om deze rechten te garanderen of in ere te herstellen.”¹

In Nederland is sinds 1998 in de Koppelingswet vastgelegd dat zorg aan ongedocumenteerden verleend kan worden en sinds 2009 is de financiering van deze zorg in artikel 122a van de Zorgverzekeringswet(2) wettelijk geregeld. Desondanks blijkt in de praktijk de toegang tot de zorg nog niet goed te verlopen. Redenen zijn onder meer onbekendheid bij zorgverleners en medewerkers binnen zorginstellingen met genoemde financiële regeling. Ook zijn de relevante adviezen en richtlijnen over de zorg aan illegale onverzekerde vreemdelingen zoals deze in het rapport 'Arts en Vreemdeling'(3) beschreven staan slecht bekend. Ongedocumenteerde en onverzekerbare patiënten zijn erg bang voor aangifte en voor hoge rekeningen en weten vaak niet dat zij recht hebben op gezondheidszorg in Nederland.

Deze verklaring zal worden overhandigd aan de ministers van Volksgezondheid en de regeringshoofden van de landen waarin het HUMA-netwerk actief is en wordt op Europees niveau verspreid.

Wij, professionals werkzaam in de gezondheidszorg,
Staan voor onze professionele normen die ons verplichten alle patiënten zonder onderscheid te behandelen;
Verlangen dat wij deze normen in de uitoefening van ons beroep strikt kunnen naleven, en dat onze collega's in Europa dit ook kunnen.

Daarom verzoeken wij de nationale en Europese autoriteiten om de volgende vijf maatregelen:

1. Professionals in de gezondheidszorg zelf laten bepalen welke medisch noodzakelijke zorg aan een patiënt verleend wordt, zonder beperkingen die verband houden met de verblijfsstatus van de patiënt;

2. Het wegnemen van obstakels die zorg aan ongedocumenteerde en onverzekerbare patiënten belemmeren en het vergoeden uit overheidsgelden van medisch noodzakelijke zorg wanneer deze personen zelf de kosten van de zorg niet kunnen betalen

3. Het beschermen van zorgverleners en gezondheidsinstellingen tegen ongeoorloofde druk van (immigratie-) autoriteiten om informatie over onverzekerbare patiënten te verstrekken en bescherming tegen elke criminalisering van de zorgverlening aan deze groep

4. Het goed en volledig informeren van zowel zorgverleners als onverzekerbare patiënten over het recht op en de plicht tot medisch noodzakelijke zorg

5. Het actief monitoren door de overheid van de toegankelijkheid van de zorg, om problemen in de gezondheidssituatie en toegang tot de zorg adequaat te kunnen aanpakken.

1Verklaring van Lissabon van de World Medical Association over de rechten van de patiënt, (1981) preambule.

2 Zorgverzekeringswet, artikel 122a. Zorgverleners en bepaalde instellingen kunnen (gedeeltelijk) de zorgkosten terugkrijgen voor betalingsonmachtige onverzekerbare patiënten.

3‘Arts en Vreemdeling’, rapport van de commissie Medische zorg voor (dreigend) uitgeprocedeerde asielzoekers en illegale vreemdelingen, Utrecht, december 2007.

Cursief: specifiek voor Nederland